Deliverance / Rozpętanie, UK version, Holland House Books 2024
What other people said:
It’s often difficult to situate a collection as genuinely contributing to a field, or a mode, of poetry because recommendations and blurbs are so full of throwaway hyperbole. But it isn’t exaggeration to say Deliverance is pioneering in its method, structure, visuality, genre, and is so to meet, match and elevate its textual content. It reveals its translations as multi-lingual poems, playing between English and Polish as an alterity, a both, instead of an either or. It is a book of design, of illustration, situating the texts with projective and modernist play, and doing so between languages and with gestural paint swathes and bold pagination. It is a collection of photopoetry, admirably ambiguous between image and poem, each elevating the other. And it is a collaboration, seemingly built upon a dynamic exchange across mediums. And all this modal complexity serves to enrich and enhance the poems themselves; which are complex, dense and allusive while tackling ignorance and speaking with immediacy to what can be gleaned from personal experience.
SJ Fowler, poet, writer, organiser of European Poetry Festival in the UK
I love the splicing and see sawing between Polish and English, which force a dialogue in between the familiar and the un – and create a fiery urgent rhythm, making room for questioning voices, family, poetry and reader. The photographs build an atmospheric world – of shadows and ambiguity in which the poems are able to find safety – catch their breath and also be cushioned in the warmth of such a spectrum of tone. As one can be cushioned in the anonymity of a city even when it’s cold and damp.
This is a great book, so thoughtfully crafted, but alive with real speaking.
Sophie Herxheimer, poet and artist,
author of Velkom to Inklandt, 60 Lovers to Make and Do, Index and The Practical Visionary
The angry but also passionate strength of the text overflows and needs more idioms, mother tongues and artistic languages. Or maybe it’s more correct to say that in the Anna Blasiak’s and Lisa Kalloo’s work all the borders are systematically disrupted, in the form (the borders between English and Polish, as well as between poetry and photography, as well as graphics) and in the substance.
The book is not just a story or a denunciation, or a path to the deliverance of the title. It is an experience that is offered to us, which immediately swallows us up. We have to live it together with the authors as if we were given no other choice.
The atmosphere is a sinister and dark one – of Nosferatu or of the cruel Grimm’s tales – those vortices that suck you in and into which you slip, like in Escher’s drawings. The structure is that of dreams, or rather of nightmares; you sink into them and proceed by associations, and there is no escape until you wake up. Images, gothic and twilight photos, and words interpenetrate each other and create a unique texture, dark and shining, a stream of consciousness, now painful, now frightening, now bitter and even sarcastic, with a very fast rhythm. There is also a love poem, a passionate reminiscent of the Song of Songs, there is a violent male’s world, the narrow-mindedness of a ghettoizing society, the push to deny rights and the longing to live with bright naturalness, to grow up queer, to have the liberty to love and live according to one’s identity and to belong on normal terms, without any stigmas.
To “run through the night” becomes a need, as it is taking a common deliverance path for several women and generations. And other barriers fall between the “I” of the poems’ author, her memories and referencing of several other stories, women writers and works, as if she wanted in this way to involve all the women of the book in an embrace, that end up absorbing them in herself.
Night and breath are key words, maybe also because the text was conceived in the Covid period. But here the breath is what you conquer when you wake up from the apnea of the nightmare. And that widens and loosens when you return home. In the book the home to which one returns is one’s own being and the real deliverance comes on the last page, but only for those who “ran crossing all the night” putting it behind with the authors.
Laura Fusco, poet, author of Liminal, Nadir and Elle
Rozpętanie / Deliverance by Anna Blasiak poetry & Lisa Kalloo photography (Holland House 2024) is an innovative bilingual publication exploring the poet’s experience of growing up queer in Poland and then living in the UK for more than twenty years. The photo collages work with the multilingual poems as another register and counterpoint adding to the swirling mix. The poems operate in different ways in relation to the two languages. They vary from an instant translation line to line or stanza to stanza, to moving freely from language to language in each line, presented horizontally or vertically in columns, or in shapes. They are presented at angles and in various combinations as a way of exploring both what it is to be gay, experiencing discrimination and love, and living between languages. The poems have a clarity and endearing multiplicity as they slide from English to Polish, as in ‘A Common Fairtytale / Zwyczajna Baśń’:
Once upon a time. Dawno, dawno temu. In a land far, far
away. Za siedmioma górami, za siedmioma lasami. A little
girl went outside to play. Dziewczynka wyszła przed dom,In ‘Nosferatu Genderatu’ the poem uses the sounds of both languages invitingly:
Co noc the girl knots herself ciasno.
Czas na Nosferatu’s regular-ną
visit-ę – Wampir krąży,
whooshes round her łóżko. Bed
condenses w czarnego karła strachu.
She – black dwarf of fear to ona.
On – łysa bald head, that’s him,
podkrążone rings of eyes,
sine sinewy hands i palce,
zwisa saggy redingote.
Murnau? Herzog?
Tele-vision?This is a pioneering collection with a successful intertwining of theme and multilingual poetry allowing the reader greater access to the world under review.
David Caddy, poet, editor; Tears in the Fence, 81 (Spring 2025)
Anna Błasiak is a poet, translator and managing editor of European Literature Network and has lived in Britain for over 20 years. She has translated over forty books from English into Polish and from Polish into English. She is one of the editors of Babiniec Literacki, a Polish platform publishing poetry written by women and has worked in museums and broadcasting.
Błasiak feels completely at home in both languages, demonstrating an incredible agility and playfulness in this bilingual rendering of her poems. Her collection goes beyond translation in the way it weaves the two languages together in an ever-changing manner, akin to a new art form. For the benefit of readers who might be familiar with one language but not the other, Błasiak sticks to one consistent rule. The English is invariably presented in italics, while the Polish is presented in regular font.
This collection takes us on a journey from childhood to successive shocks and disappointments, then self-assertion as she comes out of the closet. Moving to Britain comes as a relief and requires adjusting to a new language and customs.
Błasiak’s inventiveness knows no bounds. The textual layout in this collection is constantly changing and adjusting to the mood of each text, while photographs and images by Lisa Kalloo complement these mood changes and evolving narratives. Some poems appear with a sentence or two in English, followed by the Polish version for the same lines. Other poems are laid out in lines and stanzas, but in a dizzying manner of shapes and ways of interweaving the two languages. The effect is that you are constantly surprised and kept on your toes, going through a roller coaster of emotions being portrayed. ‘Looking Back’ is the one exception to the rule that the English is always presented in italics. The English is written down as it might
be transliterated by a Polish speaker based on the sound of the word, and vice versa. It is a brilliant rendition.The other poem I would like to mention is ‘Kashubian Coming Out’. The phrase ‘coming out of the closet’ is an opportunity to reflect on different emotions and experiences conjured up by the word ‘closet’ as used in different languages. The images presented in the poem bear revisiting time and time again; they are playful and yet profound. It sums up all the various emotions conveyed along the journey presented in the book, from stifling and oppressive childhood, to holding secrets, to opening up and being able to breathe again.
David Clark, poet, editor; Exiled Ink Magazine, Issue 8 – 2025
Whilst retaining a distinguishable aesthetic, these poems situate a collaborative poetics that impressively shifts across forms and registers. Blasiak revels in movement across forms, although this doesn’t diminish the possibility of lyric intimacy. Here, translational effect is also considered as form, amplifying the bilingual nature of the project. This is a fascinating new work.
James Byrne, poet, editor
In this moving and superbly inventive poetry collection, Anna Blasiak traces her memories of growing up queer in Poland and of attaining her full identity in England, her home for the past twenty years. Her deep scrutiny of personal experience makes for a remarkably powerful handling of her poems’ themes: social conditioning, gender identity, LGBTQ rights, women’s rights, discrimination, love, and finding oneself.
We re-live with Blasiak her process of snatching and piecing together fragments of memory: images, scents, tastes, snippets of dialogue. At school, ‘Don’t speak so much, don’t be so loud, don’t argue, don’t be like a boy’ (in ‘Conditioning’). At home, her uncle says, ‘All gays should be sent to a remote island’ (in ‘Blow By Blow’); while her mother’s reply to news that her daughter has a girlfriend is, ‘I’m sorry I’m not jumping up with joy’ (in ‘Dialogue Exercises’). Blasiak immerses us in her feelings then and now, as she recalls critical episodes: fleeing sexual predators, in childhood and adulthood; feeling relaxed only among girls and women; ‘Trying men… / because maybe I am / or maybe I’m not’ (in ‘Trying Men’); growing in awareness of being queer; facing homophobic prejudice in the family, in a bookshop, on a beach; the ‘deliverance’ of coming out; the elation and naturalness of love for her wife: ‘My head / in the hollow / at the bottom of your / back / Fits / like a glove’ (in ‘(Un)Natural’).
The poems vary in form and tone to reflect their differing subjects; a few are inspired by the poetry of André Breton, Carrie Etter, Mario Martin Gijón, and Maria Jastrzębska. Some of the pieces are dark – the margins between reality and nightmare blurred – while others are lyrical; some are stark, others sarcastic, angry, or reflective. They are accompanied by Lisa Kalloo’s experimental photographs and graphics, which add to the atmosphere of each poem and hint at its layers of meaning. They are integral to the vision of the book as a synthesis of verbal and visual arts, which renders the reading experience even more compelling. The final image, a mouth open as it takes in a breath (while hiding a flying seagull, so that the tongue – in a surrealist juxtaposition – becomes the ocean beneath) is a case in point. It accompanies the words, ‘What do you seek? A breath. When? Now.’ (in ‘Gilead 2020’). The imagery around the poet’s breath, long ‘choked’ (in ‘And The Breathing Gets Harder’), and eventually released (in ‘Kashubian Coming Out’), recurs to strong effect. It accords with the collection’s title, Deliverance – with its connotations of conquest, relief, and unleashed strength.
All the poems appear in both English (shown in italics in all but two instances, ‘Luking Bak’ and ‘The Evolution of Christmas’) and Polish. Blasiak, who is also a literary translator, braids the two languages with playfulness. The alternation between them is often of one verse or one stanza at a time; in other cases, they are arranged on opposite sides of a page; or they chase each other along a spiral shape. This playfulness is in keeping with the book’s themes: it conveys a sense of unpredictability, of estrangement from the ‘expected’ order of things; and it reflects Blasiak’s life in and between two languages, two cultures, two worlds. Nowhere is this more evident than in ‘The Evolution of Christmas’, which begins with memories of Christmas Eves in Poland, then charts Christmases ‘to which I don’t belong’ in England, and culminates with a Christmas that lovingly – and movingly – integrates elements of both cultures.
Vivid imagery from the collection lingers in the mind – for example, the poet’s depictions of her grandmother, who expressed herself through embroidery. ‘Did you write your feminist manifesto with your needle?’ Blasiak asks. ‘Would you have told me had I asked you when I still could?’ (in ‘Embroidery’) The wish that her grandmother could now see her runs through one of the final poems (‘What would grandma say?’), where the poet imagines her preparing ‘her best’ – pierogi and drożdżówka cakes – for her grandchild and her girlfriend, and ‘coming to visit us at our home’. The repetition of ‘I like to imagine Grandma…’ at the opening of each stanza underscores the yearning – but also the poet’s hard-won confidence that she has come home to her true self.
A final word: credit is due to the publisher, Holland House, for embracing this ambitious project and for the superb production values, vital to showcasing the book’s seamless blend of art forms.
Valeria Vescina, novelist, critic, and visiting lecturer
Rozpętanie / Deliverance, wersja polska, SPP Oddział w Łodzi 2024
Co powiedzieli inni:
Rozpętanie / Deliverance to potrzebna książka. Nie tylko kobietom, które dopiero określają swoją tożsamość, ale również tym, które nadal czują się niepewne, osamotnione czy wykluczone przez społeczeństwo.
Wiersze te opowiadają czułą i namiętną historię dwóch szczęśliwych kobiet. Mówią: hej, dziewczyno, wszystko z tobą jest w porządku, chociaż na pewno nie jest ci łatwo, zwłaszcza gdy dorastałaś w kraju nad Wisłą. OK, możesz być piratem, a nie księżniczką, i nie musisz słuchać mamy.
Ta książka daje nadzieję. A czy jest coś bardziej potrzebnego? Czy poezja nie powinna bronić świata przed potępieniem i znieczulicą?
Joanna Fligiel
Błasiak i Kalloo mówią o tożsamości. Kobiety, ofiary przemocy, lesbijki, emigrantki, buntowniczki. Poezji, prozy, słowa i obrazu. A jeśli budowanie tożsamości to splatanie licznych włókien, odcieni, języków i ciał? Być może tożsamość współczesnej kobiety nie ukonstytuuje się nigdy tak, jakby chciał tego oparty na esencjalizmie świat skrojony przez filozofów. W tym świecie potrzebna jest wieszczka, troskliwa obserwatorka, empatka, kochanka, dziewczynka. Ta, która łamie schematy, upłynnia, przelewa czarę goryczy i krzyczy: dość!
Błasiak napisała książkę, a Kalloo ją zobaczyła. Nie ma tu ściśle wytyczonych granic pomiędzy słowem a obrazem, językiem polskim a angielskim, kobietą a dzieckiem, wkurzeniem a czułością. Kawał dobrej roboty, dziewczyny!
Katarzyna Zwolska-Płusa
Książka Anny Błasiak Rozpętanie / Deliverance rozłożyła mnie na łopatki. To opowieść, w której bohaterka przywołuje wspomnienia i pruje ciasny ścieg opresyjnej kultury. Poruszające wiersze o dyskryminacji na wielu poziomach, także o miłości, odnajdowaniu siebie i trudnych doświadczeniach z okresu dorastania w Polsce.
Książka, pięknie ilustrowana kolażami fotograficznymi Lisy Kalloo, ważna jest szczególnie teraz, kiedy ludzie LGBT muszą znowu stawić opór, walczyć o siebie i swoje prawa: „Ulice wytęczone, zmarznięte nogi, zdarte gardła”.
Wioletta Grzegorzewska
„Bądź miła, bądź grzeczna. Zachowuj się. Nie spóźniaj. Nie jesteś chłopcem.” – fragment wiersza otwierającego Rozpętanie / Deliverance, tom Anny Błasiak wydany przez Stowarzyszenie Pisarzy Polskich Oddział w Łodzi 2024, z powodzeniem mógłby stać się hasłem przewodnim kampanii przeciwko dyskryminacji ze względu na płeć. Tymczasem został umiejscowiony w książce poetyckiej, której wartość zdaje się być niemierzalna.
Poezja Anny Błasiak zapada bowiem w człowieka głęboko. Dotyka miejsc, które jako kobiety nosimy w sobie od najwcześniejszych lat dzieciństwa, dorastania. To właśnie tam, na planach alternatywnych światów, jesteśmy zwykle małe i bezbronne, a przez pryzmat płci nazbyt często traktowane jak obiekt wyłącznie cielesny, acz bezosobowy. „Zawsze sztywniałam w objęciach wujków. | Odprężenie tylko przy kobietach i dziewczynkach.” [„(W)od(d)(a/ech)”, s.23]. Obraz ten niejako burzy nie tylko rosnąca świadomość podmiotu, ale i odkrywanie własnej seksualności. A ta osadza się w książce na poziomie niemal komórkowym.
Mniej lub bardziej zauważenie, podmiot wyrywa się z ciasnych oków dyskryminacji, porusza istotne aspekty istnienia jednostki w oderwaniu od cielesności, przy jednoczesnym pielęgnowaniu jej wartości. Dewaluacja jest tutaj stała, wybija się przed szereg, niosąc w sobie wartości ujemne tak dla podmiotu, jak dla czytelnika. Nie sposób bowiem przejść obojętnie obok przejawów dyskryminacji jednostki, braku akceptacji w środowisku rodzinnym, jak również na polu społecznym. „Wszystkich gejów trzeba wysłać na bezludną wyspę” | mówi wujek D.” [„Cios za ciosem”, s.37]. Mimo to podmiot odnajduje w sobie siłę, wznieca bunt, któremu kibicujemy z poziomu wygodnych kanap.
W utworze „Dobre rady” (s.75) autorka mówi „Lepiej o tym nie mów. | Jeśli ci zależy na tej posadzie, bądź cicho. | Przecież nikt nie musi o tym wiedzieć.”. Dewastujący ładunek pozornie prostych słów uderza niekiedy ze zdwojoną siłą, zostaje w człowieku jak uśpiona bomba, czekająca tylko, aby wybuchnąć. A w poezji Błasiak bomby te wybuchają na każdym kroku, niemal w każdym wierszu. Autorka z gracją i niebywałą umiejętnością wplata w wersy prozę życia, a podmiot uchyla się kolejnym ciosom z naiwną wiarą w uwolnienie siebie oraz swojego głosu.
Deliverance nie jest jednak książką zamkniętą wyłącznie w pryzmacie wykluczenia i poszukiwania tożsamości. Można znaleźć w niej chwile na odpoczynek, na zatrzymanie się w biegu. W wersach poetki nie brakuje delikatności. Celebrowania poczciwego „tu i teraz, bo razem”. W utworze “*** My one / Moje kochanie…” (s.59) autorka mówi: „Moje kochanie o włosach niewłosach | O włosach, w których rozkręcają się niespodzianki | O włosach przeplecionych światłem” (…) Moje kochanie o piersiach jak polana w lesie | O piersiach jak słodki dym”, przekraczając przy tym granice intymności. Nie zawstydza czytelnika, a przenosi go w rejony swoistej baśni, w której nie ma już zewnętrznego świata, mówiącego NIE WOLNO. I trzeba przyznać, że w tej intymności Błasiak osiąga mistrzostwo.
Warto jednak zaznaczyć, że autorka przenosi nas do tego świata rzadko, dbając o to, byśmy jako czytelnicy nawet na moment nie zapomnieli, że w tym uniwersum tak naprawdę nigdy nie można odpocząć od zmagań z codziennością.
Poetka na przestrzeni całej książki niezmiennie bawi się językiem, używając go jako budulca dla tożsamości podmiotu. Wczytując się w jej poetykę, przestaje mieć znaczenie, czy mówimy po polsku, angielsku, czy może wiersze zawijają się w osobliwe spirale – najważniejszym pozostaje głos dochodzący z wewnątrz. A jest to głos jeszcze wątły, krygujący się na zapleczach księgarń, lecz już odważnie mówiący o tym, co boli i co straszy w ich ciemnych zakamarkach – „Czekam do późna, mniej ludzi. | Chowam książkę w stercie do kupienia. | Skradam się do kasy. | Dwie kasjerki patrzą po sobie znacząco.” [***, s.44]
Rozpatrując książkę Anny Błasiak pod kątem poetyckim, nie sposób pominąć także stojących na równi z nią fotografii autorstwa Lisy Kalloo. Czarnobiałe przestrzenie, pryzmaty, perspektywa izolacji tak boleśnie łącząca się z tematyką całego tomu. Tytułowe Rozpętanie to wszak broń obosieczna – jednocześnie ukazuje proces wyzwalania się z kieratu rodzimego kraju lat 80. XX wieku, jakże opresyjnego względem inności, przy okazji dosłownie rozpętując dyskusję na temat tego, czy miłość ma płeć i jakie są – o ile są w ogóle – jej granice.
To książka nad wyraz feministyczna, pisana przez kobietę dla kobiet – tych młodszych, tych starszych. Tych poszukujących swojego głosu, który ginie czasem w natłoku dnia. Z dozą ostrożności można dodać, że także dla siebie – by oddać godność temu, co utracone w procesie zdrowienia.
Doświadczanie poezji w wydaniu takim, jakie serwuje Błasiak to czysta przyjemność i obawa, czy prześlizgując się po jej zakamarkach, uda się wydobyć to, co w niej najpiękniejsze – ogromną czułość wobec kobiecości i niekwestionowaną odwagę do pozostawania w zgodzie ze sobą.
Anna Musiał
To jest prawdziwa uczta. Przede wszystkim oczywiście język a raczej języki, które przeplatają się i prowadzą. A dobrze prowadzą. Poza tym dużo tu walki o wolność naszą, waszą, równość i relacje. Brawo! Sięgajcie!
Dominika Lewicka-Klucznik
Był kiedyś taki, bardzo dobry, film “Deliverance” z Johnem Voightem i Burtem Reynoldsem. Nie wyświetlali go w kinach, ale w gdzieś w połowie lat 80. obejrzałem go na seansie w domu kultury, gdzie był puszczony z kasety wideo. I ten właśnie film przypomniał mi się, gdy zacząłem czytać nową książkę Anny Błasiak i Lisy Kalloo Rozpętanie. Deliverance. A to dlatego, że słowo “rozpętanie” w pierwszym momencie kojarzy mi się raczej z awanturą, wojną (“rozpętało się piekło”), natomiast wtedy tytuł tego filmu był przetłumaczony jako “Oswobodzenie”. I to jest to. Takie właśnie znaczenie ma tytułowe rozpętanie: oswobodzenie, uwolnienie z pęt.
Ale o tym za chwilę, bo, jako językowy freak, ja się najpierw dałem uwieść tym wszystkim pomysłom na dwujęzyczność książki. Gdyż to jest książka dwujęzyczna, ale nie w taki sposób, że po lewej angielski, po prawej polski (czy na odwrót) i tak od strony numer jeden do strony numer siedemdziesiąt sześć. O nie! Tutaj prawie każdy wiersz jest inny: wersja angielska przeplata się z polską na przemian od góry do dołu, od lewej do prawej, a nawet po spirali. Niektóre wiersze mają pełną wersję w obu językach, a czasem tekst stanowi kontinuum, w którym są na przemian wersy angielskie i polskie, bądź słowa angielskie i polskie. Jeden nawet ma tekst angielski zapisany fonetycznie po polsku i polski – po angielsku! Naprawdę: niesamowicie jest to wymyślone! Już choćby dlatego wiem, że będę do tej książki wracał, bo ona moim zdaniem wyznacza nowe standardy (oczywiście mega zazdroszczę i żałuję, że to nie ja coś takiego wymyśliłem
).
Osobną sprawą jest fakt, że jest to książka nie tylko poetycka, ale też fotograficzna. Lisa Kalloo stworzyła niesamowicie klimatyczny zestaw fotografii, które świetnie współgrają z treścią.
No i tu dochodzimy do treści, czyli do słowa rozpętanie/oswobodzenie. Bo rzecz jest o czymś, co właściwie było mi zupełnie obce: o dziewczynie, dorastającej chyba też w tym cholernym schyłkowym PRL-u, a może jakąś dekadę później, która jest “inna”, która stopniowo odkrywa swoją nieheteroseksualną tożsamość, próbuje sobie jakoś z tym radzić, ułożyć to w sobie, uzyskać akceptację najbliższych, pogodzić z wartościami i tradycją, w jakich została wychowana, ale też oswobodzić się z narzuconych przez tę tradycję ograniczeń i stereotypów. Przyznam szczerze: to nie są sprawy, którym wcześniej poświęcałem specjalnie dużo uwagi i emocjonalnego zaangażowania. Ale od tego właśnie jest poeta/poetka: żeby opowiedzieć mi jakąś prawdę tak dobrze, abym sam mocno ją poczuł i zrozumiał jak swoją. I ta książka właśnie tak – emocjonalnie, prawdziwie – opowiada tę historię. Po kolei, wiersz po wierszu. Niektóre fragmenty są trudne, bolesne, inne – niezwykle piękne, jak choćby ten wiersz bez tytułu, który jest na ostatnich zdjęciach.
Książka moim zdaniem wybitna! Koniecznie czytajcie!
Paweł Biliński
8/10
…to jest poezja szarpana, to są fotografie wydobyte z mgły. Zestaw melancholijny, dwujęzyczna rozprawa o zagubieniu. A może raczej o ciągłym rozdrapywaniu ran i posypywaniu ich solą… przy jednoczesnym patrzeniu w szklaną kulę, w której ukryte są drzazgi i paprochy i refleksy… Wystarczy wstrząsnąć.
Wiersze i fotografie to niemal zawsze trafne uzupełnienie, dopełnienie i rozpętanie bitwy podczas wyważania drzwi percepcji.
Anna Błasiak i Lisa Kalloo przedstawiają się tak (cytaty „wyrwane” ze wstępu):
„tytuł przyśnił się Lisie. Zdarzyło się to podczas pierwszej pandemicznej izolacji w 2020 roku. I zdjęcia, i wiersze przeszły przez kilka etapów organicznej ewolucji, inspiracja między formami płynęła w obu kierunkach. „Rozpętanie” jest napisane równolegle dwóch językach -… życie Polki od ponad dwudziestu lat mieszkającej w Wielkiej Brytanii i na co dzień pracującej w obu językach”.„Rozpętanie”! Trzeba się nauczyć czytać ten tom; oswoić z poplątaniem tłumaczenia, z wieloznacznością czarno-białych zdjęć.
Anna Błasiak i Lisa Kalloo dają nam część siebie, a takie rozdawnictwo zasługuje na czytelnicze skupienie, a zatem trzeba książkę przeczytać dogłębnie i to kilka razy. Oswoić się z pomysłem, a potem z rozmysłem odpowiedzieć sobie na pytanie: – Dlaczego tak została napisana, stworzona i odtworzona ta praca?
„Rozpętanie”, jak rozpamiętywanie, czyli słowa i ujęcia, które dotyczą autorek, ale także czytelników.
Na przykład, gdy kobiety „biorą się” za facetów:(Męskie próby
Bo może jestem
Bo może nie
Bo łatwiej
Bo mogłoby być trudniej
Bo oni są pod ręką
Bo one nie są
Ludzie mogliby się dziwnie przyglądać
Bo mogliby gadać
Bo kto wie, co by było
Bo lepiej nie)Do mnie takie gadanie – takie rozpętanie, przemawia! Czy bez zdjęć byłoby gorzej? Nie. Po prostu inaczej i brakowałoby pewnego rodzaju dopełnienia. Autorki wiedzą, że się uzupełniają, dlatego celowo i z rozmysłem oddają nam taki album z poezją, klaser ze znaczkami.
Racjonalność odbija się od przeszłości. To tylko hipoteza. Ale tak właśnie czytałem, odbierałem ten tom. Ten ton rozedrganych zdjęć i wierszy pełnych żalu, smutku i… racjonalności.
Jak w tekście o… tożsamości/miłości/pragnieniu. O pamięci dotyku:( Natural(ność)
Moja głowa
w zagłębieniu
w dole twoich
pleców.
Pasuje jakulał.
Twoje palce
splecione z
moimi.Pasują.
Moje kolano
wpasowane w
zgięcie twojego
kolana. Idealnie.Naturalnie )
Hipoteza, że jest to tylko (i aż) literatura kobieca, zostaje obalona podczas czytania, bo jest tu wiele rzeczy ukrytych niemających rodzajnika. Każdy może przyswoić lirykę, zanurzyć się w rozmazanych lomofotgrafiach. Każdy bez względu na płeć.
…” Prócz tego, co już wymienione – natchnienia, poiesis, wierszy – potrzeba choćby zarysu zrozumienia, niezbędne jest dostrzeżenie zrębów metody i zrozumienie niektórych jej cech, ujawnionych ostensywnie”.
(Andrzej Góralski, Kraków 07/08)I jest (co odkrywamy po kolejnym odczytaniu) jak na boisku do piłki nożnej. Jest liryczna drużyna (poezja) i epicka widownia (fotografia).
Jest obrona, jest pomoc i atak. Tylko od nas zależy, która formacja jest przeważająca, przerażająca…
Czytelnik zostaje zaproszony do działania, do przeżywania, odczuwania. A przecież tak właśnie jest rola twórców, by angażować odbiorców.Rozmaicie można podchodzić do odczytania „Rozpętania”. Można szukać dosłowności w innych dyscyplinach sportowych i wtedy wpadamy na gimnastykę artystyczną.
Można też zrezygnować z tego rodzaju alegorii, można po prostu brać i się rozkoszować słodko-kwaśnym daniem…
Jarek Holden, Książki Jarka Holdena/Czytanie i Słuchanie
Bohaterka wierszy Anny Błasiak rozpętuje się z tych wszystkich gorsetów i gorsecików, w które przez wiele lat wciskały ją tradycja, kultura, presja, oczekiwania, stereotypy, ale także wstyd czy strach.
„Rozpętanie” to książka niezwykła. Poza wierszami, dużą rolę grają tu fotografie Lisy Kalloo – bywają ilustracjami może nie tyle tekstów, co stanów emocjonalnych kobiecego podmiotu lirycznego. To migawki zamglone, z pogranicza psychodelicznych widzeń, rozedrgane; bliskie, a jednak jakby za szybą. Kusi, by przebić się przez tę rozmazaną zasłonę i doświadczyć tego, co się tam skrywa, już w pełnej ostrości.
Trzeba także zwrócić uwagę na wszelkie detale – gry językowe (przy czym ona odbywa się tu na wielu poziomach i w dwóch languages 😉), eksperymenty graficzne, zabawy układem itp. To wszystko zwraca uwagę przede wszystkim na to, że kobieta z tego tomu (jako przedstawicielka autorek oraz wszystkich kobiet) nieustannie szuka odpowiedniego środka wyrazu. Stara się umykać prostym klasyfikacjom, nie daje się zamykać w ramy, ba, ona zupełnie odrzuca każdy przejaw szufladkowania. Bo przecież chodzi o to, aby żyć bez obawy o to, że patrzy się na nas i nieustannie analizuje. Prawda?
Mam wrażenie, że „Rozpętanie” to liryczna książka drogi. Przy czym wędrówka ma tu wymiar metaforyczny. Jest symbolem dojrzewania wewnętrznego ja podmiotu. To też swoista poetycka autobiografia. Kobiecy podmiot wraca pamięcią do wspomnień najdawniejszych – kiedy to jako przedszkolak pamięta głównie swoje podobieństwo do kuzyna. Czas szkoły to już nauka, że jednak ludzie się różnią od siebie. I że to dla ogółu jest ważne (a dla wielu wprost kluczowe). Dziewczyna pobiera zatem srogie lekcje o różnicach między płciami. Uczy się o prawach mężczyzn i obowiązkach kobiet. Błasiak celnie punktuje tradycyjne wychowanie. Wspomnienia podmiotu to właściwie szereg haseł, jakie słyszała chyba każda dziewczynka w polskim domu, m.in. „noś kokardy we włosach”, „bądź miła, bądź grzeczna”, „to nie przystoi dziewczynce”.
Świetne są te wiersze-obrazy. Bardzo bolesne, niekiedy przeszywające na wskroś, prowokują, stymulują. To na ogół uchwycone pewne momenty, opisy konkretu. Błasiak na tym poprzestaje, ale też daje czytelnikowi dużo przestrzeni – na zrozumienie oraz poczucie emocji, które czyhają między słowami.
Mnóstwo pytań pojawia się przy okazji lektury „Rozpętania”. Choćby o to, czy płeć jest umową społeczną? Czy definiuje nas biologia, czy może coś innego? I co? Podmiot nie szuka odpowiedzi – w zasadzie ona ich udziela, za to stale poszukuje pytań. Od małego była karmiona, wręcz przekarmiana, odpowiedziami. I żyła w zapętlaniu w sobie pytań. A niekiedy nie da się postawić żadnego sensownego, bo o co spytać, kiedy uderzają w nas odpowiedzi typu: „dotyk, który parzy”, „zawsze sztywniałam w objęciach wujków”?
„Rozpętanie” to wreszcie uwolnienie się od „udawania”, w czym „kobiety są dobre”. Bo czy może być coś bardziej przejmującego niż strach przed byciem… sobą? Ważnym tematem jest także przynależność. Potrzeba bycia razem albo chociaż obok siebie. A w patriarchalnym społeczeństwie kobiety są albo z premedytacją wyrzucane poza nawias, albo brutalnie w niego wciskane i miażdżone. Czy istnieje wyjścia bezpieczeństwa? Chyba nie. Ale można system obalić od środka. I bodaj jedynym skutecznym narzędziem jest solidarność.
No i to również rzecz o bezwzględnym zagarnianiu ludzkich potrzeb, nawet tych najbardziej elementarnych. I o odmowie ich zaspokajania, ba, o nieakceptowaniu i/lub niedopuszczaniu ich istnienia.
Z jednej strony ta książka rozdrapuje rany – nie ma zgody na to, co spotyka(ło) podmiot. Kobieta zwierza się z często naprawdę dość dramatycznych doświadczeń. Jej wewnętrzne blizny ciągną bardziej niż te po wyrostku. Bo tam wszyty jest także wstyd. I zrósł się ze strachem.
Z drugiej – „Rozpętanie” daje nadzieję. Anna Błasiak pozwala swojej bohaterce wewnętrznie dojrzeć. I nie mam tu na myśli dorastania jako takiego; raczej chodzi o pokonywanie granic i odwagę w stawianiu kroków coraz dalej. Bez oglądania się przez ramię, bez ciągnięcia za sobą sznurków ze wstydem, poczuciem winy i innych takich obciążników. Za to z coraz mocniejszym głosem – wyraźnym, donośnym, które się niesie o wiele dalej niż stąd do Ramsgate.
Wydawnictwo: Stowarzyszenie Pisarzy Polskich o/Łódź
Kinga Młynarska, Daj przeczytać
Obecność i obcość
Czytanie i rozumienie jest też szkołą wyobraźni,
a ta – próbą więzi.Antoni Czyż
Rozpętanie, a zatem rozsupłanie, przywrócenie, rozwiązanie, rozsznurowanie…, a może przeciwnie – wzniecenie, stworzenie, rozpalenie, czy wreszcie: wyzwolenie? Co składa się na Rozpętanie Anny Błasiak, poznanej przeze mnie poetki w minionym roku podczas głośnego poznańskiego festiwalowego wydarzenia: Literatura do Poznania? Pytania niecierpliwią się i namnażają, gdy próbuję wejść w świat bohaterki najnowszych utworów. Z introdukcji dowiaduję się, że tytuł tomiku został poczęty w onirycznej wyobraźni najbliższej osoby Ani – Lisy. Uwięziona pandemicznym strachem ministerstwa zdrowia, trzy miesiące spędziła w domu, obserwując z angielskiego okna zmieniające się pory roku. To wtedy postanowiła sfotografować ową „grimmowską atmosferę”, dzięki czemu Rozpętanie inkrustują niezwykłe czarno-białe fotografie, podkreślające dramat, tajemniczość lub melancholię tekstów, z którymi zostały zestawione, tym samym sugestywnie je dopowiadając. Lisa Kalloo pozwala sobie na twórcze eksperymentowanie: od zdjęć o dużej głębi ostrości, poprzez rozmycie tła (ang. blur effect), jak i oświetlenie w sposób kontrastowy.
Rozpętanie tworzą dwa języki: polski i angielski. Dwa obrazy: liryczny i fotograficzny. Dwa światy: polski i angielski. Dwie duchowe przestrzenie: obcość i wykluczenie ze swojskością i wymuszoną tolerancją. Ów fizyczno-psychiczny dualizm powoduje ciągłe szarpanie się w połowiczności:
In a one horse open sleigh. Nigdy nie byłam w domu rodzinnym na Święta,
odkąd się przeprowadziłam. Nigdy nie byłam w domu rodzinnym na Święta,
odkąd tu przyjechałam. Nigdy nie byłam w domu rodzinnym na święta, od-
kąd wyszłam z szafy. Tęsknię. Nie przynależę do TYCH Świąt, do Pierwszego
i Drugiego Dnia Świąt. Wiatr.(Wigilia nr 34)
Powracająca niczym natarczywy refren epifora uwypukla, rzecz jasna, znaczenie powtarzanej frazy. Autorka świadomie posłużyła się zarówno nią, jak i wielkim kwantyfikatorem, aby wzmocnić przekaz, wywołując przy okazji rezonans w umyśle czytelnika. Trzykrotnie powtórzone zdanie brzmi już nie tylko jak smutna konstatacja, lecz z każdym następnym wersem urasta w wyrzut, pretensję, krzywdę.
Nawigując wśród poszczególnych fragmentów tekstów zdobywam nowe informacje. Bohaterka oprowadza mnie po świecie swojego dzieciństwa. Podobnie jak ja ma krótko przystrzyżoną grzywkę, lubi czerwień i granat, odważnie eksperymentuje ze światem, tnąc na przykład wygrzebaną z ziemi dżdżownicę na kawałki (ja ponadto tego obłego skąposzczeta wkładałam do ust i wygrywając z kuzynem zakład przeżuwałam niczym żelki), dokonuje pierwszych prób rozpoznania. Jednak przez rodzinę, społeczeństwo, państwo zostaje wrzucona w rolę. Na zdjęcie maski, sukienki, wyjście z szafy, przyjdzie jeszcze czas.
Zwyczajna baśń to dla mnie osobliwa chwila spotkania. Grimmowska opowieść przywołuje skojarzenie z Czerwonym Kapturkiem i złym wilkiem, który we współczesnej wersji trzyma koszyczek ze słodyczami, mami, wyprowadza ze słońca do ciemnej, wilgotnej pieczary. Niepokoi mnie ów epitet nadany tytułowi. Czy to aby naprawdę jest „zwyczajna” opowieść, przydarzająca się każdej niewinnej istocie? Czerń i biel. Żar słońca i chłód ciemności. Znów poetka ustawia w kontrze do siebie światy. Nadaremnie w nich szukać będziemy kolorów, refleksów. Wszystko zostanie podporządkowane zasadzie opozycji – jak na zdjęciach Lisy Calloo, Ewentualnie, dla łaknących metaforycznych wrażeń, pozostawi nam ich rozmytą postać: rozszarpując czy gubiąc przez czas, a może niechęć pamięci.
Osobne miejsce w tej niezwykłej reminiscencji zajmuje babcia Kazia. Wraz z bohaterką wspomnień zastanawiam się, jak wyglądałoby ich spotkanie po latach milczenia, wyobcowania, niebycia. Jak babcia zareagowałaby na inność bohaterki, jej odmienność? W przywołanej ewokacji pozostaną raptem obrusy i serwetki – pejzaże ściegów i haftów – zbyt odległym językiem tworzone.
(…) Twoje koronki – zapętlone, niecierpliwe. Łączą mnie z tobą. Przywiązu-
ją, wiążą. Palcami czuję ostry czubek twojej igły. Jak kiedyś ty, z trudem
nawlekam igłę.(Haft)
Pozostają tylko sfastrygowane pytania retoryczne: „Czy swój manifest kobiety napisałaś igłą? Czy byś mi o tym powiedziała, gdybym zdążyła zapytać?”. Przy takiej próbie nawiązania dialogu odbiorca przeżywa całą sytuację szczególnie mocno, ponieważ niejako bezpośrednio w niej uczestniczy, podsłuchuje, staje się świadkiem. Tym mocniej dzięki temu ujawnia się siła retorycznej persfazji „rozpętanej” poezji Ani. Jej heroiczność i moc przekazu. Bo pojąć ją oznacza odczuć, a odczuć to przecież współuczestniczyć…
Duża szafa w pokoju,
dławiąca zieleń drzwi.Mniejsze szafki opróżniane w furii
zaraz przed wyjściem do szkoły.Szafa u rodziców w sypialni
duchota matczynego porządku.Garderoba w przedpokoju,
przesuwanie pór roku po szynach.Shafe, pełen skarbów almer.
Jego bolesne opróżnianie lata później.Ruchniónka zatrzaśnięta jak
stare pamiętniki, pożółkła jak listy.Szpiniô spuchnięta od sekretów,
krzycząca coraz głośniej.Niewietrzony Schrank, wreszcie otwarty.
Oddech.(Wyjście z kaszubskiej szafy)
Irmina Kosmala, Kuźnia literacka
Poetycki spacer z Anną Błasiak
Witold Sułek / Radio Opole
Po 4 latach od poetyckiego debiutu Anna Błasiak wraca do nas z książką Rozpętanie / Deliverance (2024). W pierwszym – wizualnym – odbiorze widać wiele podobieństw z pierwszym tomem Kawiarnia przy St James’s Wrena w porze lunchu (2020), co może zwieść jej poprzednich czytelników, że otrzymają próbkę podobnych tekstów. Oba bowiem są wydane w dwujęzycznej – polsko-angielskiej – wersji, opatrzone bogato fotografiami Lisy Kallo, w podobnym formacie. Kiedy recenzowałam pierwszy z nich, notabene – bardzo pozytywnie, użyłam sformułowania, że „tom poezji nie wyróżnia się spośród wielu innych – dobrych – książek poetyckich”[1]. Rozpętanie nie tylko się wyróżnia, zarówno pod względem podejmowanej tematyki, jak i formy tekstów, ale także w kontekście przywołanej recenzji świadczy o pisarskim rozwoju Anny Błasiak.
Już we wstępie, który przewrotnie tytułuje Zamiast wprowadzenia, autorka wykłada główną oś tematyczną swoich tekstów: „snujących opresyjną historię dorastania lesbijki w Polsce w latach osiemdziesiątych XX wieku” (s. 7). I dalej „snuje” chronologicznie opowieść o życiu w przeciętnej, polskiej rodzinie na Kaszubach. Jestem z podobnego pokolenia, więc opisywany świat – poza raz przywołanym językiem kaszubskim – wydaje się być bardzo dobrze znanym. Cytowane w jednym z tekstów zwroty: „[…] nie zachowuj się jak chłopiec […] Bądź miła, bądź grzeczna […] Zachowuj się.” (s. 11) – brzmią znajomo, nawet jeśli nie pamiętam konkretnych sytuacji, kiedy je słyszałam, kto je wypowiadaj i do kogo. Autorka przywołuje je w sposób tak sugestywny, że raczej nie ma się wątpliwości, że ona również była adresatką tych słów. Zresztą, poczucie, że stała się pierwowzorem bohaterki tej „opresyjnej historii” będzie towarzyszyło mi do końca lektury i po niej.
Jak już wspomniałam na wstępie, Błasiak uczyniła ogromny postęp, zarówno pod względem literackim, o czym za chwilę, jak i w sposobie mówienia o rzeczach bolesnych. W poprzednim tomie zostawiała nas z niedomówieniami i raczej unikała dotykania tych najtrudniejszych problemów. W swoim drugim tomie mówi głosem o wiele bardziej odważnym, pewnym siebie, wyprowadza swoją bohaterkę „z kaszubskiej szafy” i głośno artykułuje jej prawa – prawa człowieka, prawa osoby homoseksualnej. Niestety, jej głos, jak i głosy innych walczących o te prawa ludzi, wciąż nie są traktowane wystarczająco poważnie w Polsce. Dlatego muszą wychodzić na ulice miast i przypominać o nich krzykiem (co jak wiemy, nie jednego „porządnego” obywatela bulwersuje). Bohaterka Błasiak też krzyczała w „morzu kobiet” w 2020 roku. Tekst Gilead 2020 (s. 76) został rozpisany tak, żeby wizualnie przypominał znak błyskawicy, symbol tychże protestów. Notabene, do dzisiaj wyszydzany przez polityków niegdysiejszej „zjednoczonej prawicy” i Konfederacji. Kobiety walczące o prawo do stanowienia o sobie zostały zaszufladkowane przez nich jako dewiantki i propagatorki aborcji. Czy bohaterka-lesbijka Anny Błasiak jest dewiantką i propagatorką aborcji? Nie. I tu dochodzimy do clou jej najnowszego tomu. Stanowi on ważny głos w publicznej debacie na temat praw osób LGBT. Niestety, poziom tej debaty w Polsce wciąż pozostaje mizerny i zatrzymuje się na dwóch kwestiach: aborcji i adopcji dzieci.
Tymczasem Błasiak pokazuje nam całą złożoność sytuacji, jakiej doświadcza osoba homoseksualna w środowisku, w którym nie uznaje się homoseksualizmu jako części czyjejś tożsamości, ale nadal – wbrew nauce i świadectwom osób homoseksualnych – uważa się je za dewiację.
Niestety, Kościół Rzymsko-Katolicki przez długi okres przyjmował stanowisko nieuznawania homoseksualizmu jako części ludzkiej osobowości. Pontyfikat Papieża Franciszka złagodził je, ale mam wrażenie, że głos Kościoła w tej kwestii wciąż pozostaje za mało czytelny i jednoznaczny. Na szczęście w 2021 r. Kongregacja ds. Duchowieństwa działająca przy Stolicy Apostolskiej zakazała popierania terapii konwersyjnej czy reparatywnej, która miała na celu „wyleczenie z homoseksualizmu”. Tejże „terapii” Anna Błasiak poświęciła jeden ze swoich tekstów.
Istniało kiedyś takie miejsce pod słońcem, wspaniałe i czyste, gdzie wszystko było możliwe. Bez aborcji, bo nikt jej nie chciał. Wszystkie kobiety były szczęśliwymi żonami i matkami. Homoseksualizm był chorobą, ale uleczalną. Terapia reparatywna czasem trwała latami, lecz zawsze skutkowała. Nie jak gdzie indziej. A jeśli nie, szybko owocowała samobójstwem, więc problem znikał. Można też było skorzystać z innych opcji: modlitwy lub lobotomii, egzorcyzmów lub przeszczepu jąder, sportu lub usunięcia macicy, postu lub kastracji. W każdej pozłacanej parafii panowie w sukienkach wspierali chorych w odzyskiwaniu zdrowia i jedynie słusznej orientacji. Każdemu zapewniano pomoc.
Zupełnie jak Alanowi Turingowi w 1952 roku.
(Terapia reparatywna, s. 49)
Nie znałam historii Alana, ale bez problemu można ją „wygooglować” w Internecie. Jednym słowem – straszna. Żył w czasach, kiedy w Wielkiej Brytanii homoseksualizm był nielegalny. Sąd dał mu wybór: odsiadki w więzieniu lub poddania się terapii hormonalnej. Wybrał to drugie, co miało fatalne skutki i nie uchroniło go przed konsekwencjami zawodowymi. 7 czerwca 1952 r. popełnił samobójstwo. Dlaczego dotąd nie słyszałam o historii Turinga? Ani ponad 20 lat temu, kiedy szukałam pomocy dla bliskiej mi osoby homoseksualnej u tzw. psychologów chrześcijańskich, ani w ostatnich latach, w całym tym szumie medialnym (bo coraz trudniej nazwać go dyskursem publicznym)? Dlaczego nie mogą przebić się w nim na pierwszy plan konkretne historie osób LGBT? Myślę, że gdyby się przebiły dużo szybciej reszta społeczeństwa – heteroseksualna – umiałaby zrozumieć postulaty tych osób. I w tym właśnie osobistym przekazie Anny Błasiak widzę największą wartość jej najnowszej książki.
Nie mogę jednak nie wspomnieć o formie. W mojej recenzji jej poprzedniej książki zasugerowałam autorce, żeby rozważyła inny zapis tekstów, niż standardowo wersyfikowany biały wiersz. Pisałam wtedy, że według mnie tym tekstom bliżej do prozy poetyckiej, więc i zapis powinien jej odpowiadać. Nie wiem, na ile autorka wzięła sobie te słowa do serca, ale w Rozpętaniu zastosowała już bardziej różnorodny zapis tekstów, w tym prozatorski, jak cytowaną Terapię… Jednocześnie użyła bardziej wyszukanych form graficznych, jak wspomniana „błyskawica”, czy spiralny zapis w kształcie muszli (Dziecko, s. 31). Ale co najważniejsze, zbudowała część swoich tekstów z dwóch języków – angielskiego i polskiego. I nie chodzi o standardowy przekład, znajdujący się obok wiersza, ale prowadzenie narracji w dwóch językach w jednym tekście. Błasiak, jak wyjaśnia we wstępie: „chciała w ten sposób zilustrować swoją codzienność – życie Polki od ponad dwudziestu lat mieszkającej w Wielkiej Brytanii i na co dzień pracującej w dwóch językach”. Bo, o czym jeszcze nie wspomniałam, autorka jest z zawodu tłumaczką języka angielskiego. Przekłady tekstów w Rozpętaniu są jej autorstwa, co również jest czynnikiem różniącym jej oba tomy. To, co je łączy, to m.in. postać Babci. Musiała (musi?) być osobą wyjątkowo ważną dla autorki, gdyż nie tylko przywołuje wspomnienia związane z nią i jej domem, ale w najnowszym tomie zadaje pytanie: „Co powiedziałaby babcia?” (oczywiście w kontekście jej coming out-u). I ten wiersz zacytuję na koniec, bo on w moim odczuciu zawiera w sobie wszystko, o czym jest Rozpętanie: samotność osób homoseksualnych, ból z powodu ich nierozumienia, a także miłość – zarówno do rodziny, pragnienie bycia przez nią akceptowanymi w pełni i miłość do partnera/partnerki – najbardziej naturalną z naturalnych.
[…] Lubię wyobrażać sobie ciepły uśmiech babci,
jej objęcia, niewiele słów.
[…] Lubię wyobrażać sobie, jak zabiera się za gotowanie,
robi drożdżówkę i pierogi dla mojej dziewczyny.
[…] Lubię wyobrażać sobie, jak przez telefon babcia pyta mnie
o moje i mojej dziewczyny wspólne wakacje, domaga się zdjęć.
[…] Lubię wyobrażać sobie wizytę babci
w naszym domu.(Co powiedziałaby babcia?, s. 70)
[1] A. Kostuch, Głos emigrantki, Pisarze.pl, nr 476/2021, dostęp online: https://pisarze.pl/2021/02/23/agnieszka-kostuch-glos-emigrantki/
Agnieszka Kostuch, Co powiedziałaby babcia?, Pisarze.pl, 18 marca 2025
Café by Wren’s St James-in-the-Fields, Lunchtime / Kawiarnia przy St. James’s Wrena w porze lunchu, KIT Stowarzysznie Żywych Poetów / Holland House books 2020
This book has collaboration and translation at its heart: between people, words and images, languages, cultures. The poems came first, in Polish. Then came the photographic response to them. Then four translators, MARTA DZIUROSZ, MARIA JASTRZĘBSKA, DANUSIA STOK and ELŻBIETA WÓJCIK-LEESE, took a set of 12 or 13 poems each and translated them into English. All people involved were women: the poet, the photographer, the four translators and the two editors. Together they arrived at 51 Polish poems, 51 English poems and 51 photographs making this collection. They raise themes such as cultural identity and migration, queerness, racism, isolation and family memories.
CAFÉ/KAWIARNIA has been co-published by Holland House Books in the UK and K.I.T. Stowarzyszenie Żywych Poetów in Poland. It’s available in numerous online bookstores, both in the UK and Poland.
What other people said / Co powiedzieli inni:
Anna’s poems make me think of the verse of the Swiss French poet Phillippe Jaccottet. She seems to be interested in analogies of life events, mysteries that are invisible at first instance, slips of tongue, contrasts, things held back, hidden moods and emotions. Just like Anna‘s poems, Lisa‘s photos capture and arrest details, writings, colours, lights and shadows, as well as textures of the world, they are snapshots, images captured as if by chance on a journey.
Wioletta Greg, poet and writer
I knew that Lisa Kalloo (photography) and Anna Blasiak (poetry) were good but not this good! I’ve just been reading their new book, from cover to cover and back again. It is astonishingly beautiful, the poetry is exquisite, quietly observed, perfect and hits you in the heart; the photos are magical and inspired, riotously gorgeous and moving interpretations of daily life. And ofcourse – only the best translators!
Rosie Goldsmith, Director of the European Literature Network
I love the restrained poetic voice, vivid images, the stillness and delicate quietness in Anna Blasiak’s poetry. I love the photos by Lisa Kalloo in the book too; very poetic choice, great sensibility.
Milan Šelj poet
This extraordinary and substantial 136 page bilingual publication in English and Polish is a collaborative work between Polish poet, Anna Blasiak, her accomplished translators, Marta Dziurosz, Maria Jastrzębska, Danusia Stok and Elżbieta Wójcik-Leese, and photographer, Lisa Kalloo. Each translator took a set of 12 or 13 poems to translate into English. The results are uniformly exquisite, pared and pointed. The book is a joy to read and a feast for the eyes thanks to Lisa Kalloo’s photography which enhance the reading and visual experience of the work.
David Caddy, Tears in the Fence
Read the full review here.
Most of the photographs are abstracts, focused on textures of everyday objects such as wood and metal, the mechanics of a bike, street or beach scenes, sometimes two photographs overlaid. Many of these poems have a similar discipline to the photographs: they present an idea and ask a viewer to respond.
Emma Lee, The Blue Nib
Full review can be found here.
I was particularly drawn to the poems about interiors and the relationship between space and self. The poetic voice assigns meaning to the space and the objects inhabiting it but all the objects have an unknowable past which haunts so that we are in the realm of the uncanny. One such poem is ‘Stripping Wallpaper’ in which a line is ‘Layers of old lives sleep hidden out of sight’. The Niedzica set of short poems, which were written when Blasiak was staying in Niedzica Castle, convey a sense of the unknowable and of dark histories. In ‘Room No. 8’ the poetic voice imagines the previous occupants but only the furniture endures. There is a sense of people’s constant gaze subverting the original beauty of the portrait of a lady in her Biedermeier bonnet that hangs in the corridor. The light reveals too much and the ‘craquelure penetrates her body’. There is a touch of Alice in Wonderland about the desire to climb the twisted armchair and to wonder where it leads. The rococo bedstead appears forbidding to one who has to sleep in the bed: ‘Bony white | broken with gilding | by a madman’s hand’. Yet the headboard of a bed carved into a bow and decorated with rocaille with its abundance of curves, metamorphoses with desire into the erotic zones of her lover so that she always wants to sleep in the bed. In ‘Cannibalism’ the sewage pipes and floors are personified: the sewage pipes sing at night but the floors are injured and scream and the rooms feed on themselves. The antique carriages too are personified and remember their past. In ‘The Dead Carriages Remember’ the carriage on display is imagined in motion, pulled by horses, with the poem describing the senses of smell, movement and sound as well as an aristocratic passenger’s command to the coachman.
Jennifer Langer, Modern Poetry in Translation
Full review can be found here.
Anna Blasiak’s Café By Wren’s St. James – In – The Fields, Lunchtime is a book of mysteries, a world where dreams and memories glaze over the consciousness, where nature and objects are sentient evoking a past, in some cases, long gone; the poems suggests a narrative without a conclusion; they are like photographs, taken so long ago, where objects are at once clear and ambiguous. The poems record intense memories of loss but Blasiak is not sentimental; rather, she is concerned with self-transformation, wherever it is still possible in the present world; she is searching for a “hidden symmetry” in a world is receding into a kind of digital oblivion. As the World recedes, we are given in its place a seamless digital copy; a simulacrum; where Life was once discontinuous, boring, joyful, and sad, we now have the eternal hope for a kind of digital paradise, where there is no loss, where one is constantly preoccupied, obsessed, but with a sense of mourning, a sense of something missing, a lack. She navigates this lack, with great conviction, and the result is the strong and elegant poems in this book.
Peter Valente, Talisman
Finding strangeness within the mundane seems to be one of the core concerns of Café by…. The voice within poems such as ‘You Never Know’ pores over opaque truths, only to discover that it is the unknown that really fits like a glove – ‘I peer from left to right. / Just as I suspected / everything fits perfectly’. Everything is accorded due respect, and everything connects back to the careful, discriminating mind – descriptions of blossoming vines are levelled with reminders that our existence in the world is always already tainted and still fundamentally fragile, both in the face of beauty and wilderness ‘You can’t be too careful / can you’ (***).
Anna Danielewicz, Spamzine
Full review can be found here.
Kawiarnia przy St James’s Wrena w porze lunchu jako tom poezji nie wyróżnia spośród wielu innych – dobrych – książek poetyckich. Ale akurat ja nigdy nie przekładałam oryginalności – formy czy treści – nad to, co w poezji cenię najbardziej, czyli nad wiarygodność autora, jego autentyzm. Annie Błasiak-poetce uwierzyłam od jej pierwszego usłyszanego wiersza. Myślę, że to bardzo dużo. Na koniec chciałabym zadedykować autorce zdanie z cytowanej recenzji Gryki: „Ojczyzna znajduje się tam, gdzie przynajmniej czytanie poezji nie idzie na marne”. A wydawnictwu gratuluję edytorskiej perełki.
Agnieszka Kostuch, Pisarze.pl
Pełny tekst recenzji można przeczytać tutaj.
Polsko-angielski tomik Anny Błasiak zaskakuje nie tylko formą, idealnie dopasowanymi do wierszy fotografiami Lisy Kalloo, ale nade wszystkim trafnością spostrzeżeń, przestrzeniami między wierszami wypełnionymi intensywnymi emocjami. Podmiotów lirycznych jest tutaj wiele. Autorka nie tylko personifikuje naturę, ale też wplata swój pierwiastek jako jednostkę silną, odczuwającą, spełniającą rolę doskonałej puenty zatrzymującej każdą chwilę codzienności.
Recenzje Agi
Pełny tekst recenzji można przeczytać tutaj.
Kawiarnia przy St James’s Wrena w porze lunchu to dwujęzyczny (polsko-angielski) album poetycki. Wierszom Anny Błasiak towarzyszą fotografie Lisy Kalloo. I w zasadzie trudno orzec czy jednak to tom poezji ze zdjęciami, czy raczej album fotograficzny z tekstem. Wydaje się, że oba te środki komunikacji artystek ze światem istnieją tu na równych prawach, wzajemnie się dopełniając, dookreślając, tworząc całość.
Czytanie i oglądanie Kawiarni… jest dla mnie jak swoista podróż. Podążam śladami żeńskiego podmiotu lirycznego do miejsc, ludzi oraz do niej samej – przede wszystkim w sferę wspomnień i uczuć. Kobieta z tego tomu na wstępie już przyznaje się do kompulsywnego gromadzenia słów. To oczywiście od razu zwraca naszą uwagę na sposób w jaki opowiada. Słowa mają znaczenie, więc ona ich nie trwoni bez potrzeby. Mówi konkretami. Każdy wiersz więc to w zasadzie pojedyncza myśl, wrażenie, przebłysk pamięci, konkretne uczucie, zapis chwili.
Przeczytane. Napisane
Pełny tekst recenzji można przeczytać tutaj.
Lili. Lili Stern-Pohlmann in conversation with Anna Blasiak, Holland House Books 2020
This is the story of Lili Pohlmann’s incredible childhood and survival. During the Second World War she was helped by many people, sometimes by simply ‘looking the other way’; but of especial significance were two remarkable non-Jews: a German woman working for the Nazi occupying forces in Lemberg, and a Greek Catholic Metropolitan Archbishop. After the war Lili came to London in the first of three transports of Jewish children from Poland. She arrived in the British capital on her sixteenth birthday. She still lives in London. The book consists of interviews with Lili, revealing her own voice, which is vivid, colourful and engaging. The conversations focus on Lili’s childhood, wartime experiences, her arrival in London and years shortly after the war. They are accompanied by historical commentaries, as well as more personal pieces from the author, Anna Blasiak, framing and contrasting Lili’s story and experiences with the story of somebody from a different generation, growing up years after the war in Poland, a place where the vanished Jews left a painful, gaping hole. Introduction by Philippe Sands, Historical Context by Clare Mulley. Illustrated with photographs throughout.
What other people said:
This is the story of Lili Pohlmann’s incredible childhood and survival. During the Second World War she was helped by many people, including a German woman working for the Nazi occupying forces in Lemberg, and a Greek Catholic Metropolitan Archbishop. After the war Lili came to London in the first transport of Jewish children from Poland.
Anders Frejdh, From Sweden with Love
Lili Pohlmann is the most remarkable person I have ever met. Her story is at once a testament to humanity and a profound and timely warning of what can happen to us all when that humanity is denied by political leaders. It should be required reading in these troubled times. I am proud to call her a friend.
James O’Brien, Broadcaster, LBC
A moving and important book, a conversation between two immigrants who started their new lives in London. Lili, as one of the last remaining eyewitnesses of Shoah, reveals the story of her life to Anna, talks about her Jewish family, relays her memories, also the tragic ones and shares startling truths about war, at the same time giving us hope and a message for the future. Highly recommended.
Wioletta Greg, author of Swallowing Mercury longlisted for the Man Booker International 2017 and Finite Formulae and Theories of Chance shortlisted for the Griffin Poetry Prize 2015
I started reading Lili and couldn’t put the book down! The story is narrated in such a captivating way. I read a great deal about the Holocaust, academic books as well as personal narratives, and find this book outstanding in many ways. Clearly Lili’s personality is unique and bringing to life such a horrendous historical era using a variety of small facts – with almost no historical arguments – makes her story overwhelming. I found this book truly outstanding. And the interaction between Lillie and Anna Blasiak is fascinating.
Emanuela Barasch Rubinstein, author of Mephisto in the Third Reich, The Devil, the Saints, and the Church: Reading Hochhuth’s The Deputy, and Five Selves
It is a life story of an extraordinary person who lost her happy childhood and had to tread a path of suffering and pain, but has never lost hope, courage, dignity and ability to love and forgive, devoting her life to ensure that never again will evil prevail.
Witold Sobkow, former Polish Ambassador in the UK
Due to the extraordinary kindness of strangers during The Holocaust, as well as their own remarkable ingenuity, Lili Pohlmann and her mother were the only survivors of an extended family of over three hundred. This is the incredible story of how that happened, yet for Lili the more significant question has always been why. Why, when so many were cruelly taken, was she chosen to live? The relentless search for an answer to that unanswerable question has infused that life with purpose. Lili is the embodiment of empathy with a unique talent for bringing people together – witnessed by her successful career as a translator and interpreter. Her kindness and generosity has touched innumerable hearts of all ages, and her indomitable spirit has enriched countless lives. Lili’s voice, so sensitively captured on these pages, brims with humanity; as you, dear reader, are about to see, time spent in her company is always a pleasure.
Antony Lishak, CEO Learning from the Righteous